Η ακρίβεια, το αυξημένο κόστος στέγασης και οι αλλαγές στις καταναλωτικές συνήθειες αναδιαμορφώνουν το καλάθι των ελληνικών νοικοκυριών, με ορισμένα τρόφιμα να χάνουν έδαφος και άλλα να κερδίζουν σταθερά τη θέση τους στις καθημερινές αγορές. Από τη μείωση στην αγορά ελαιολάδου και μοσχαρίσιου κρέατος έως την εντυπωσιακή άνοδο των πουλερικών, των αυγών και των έτοιμων γευμάτων, τα στοιχεία αποτυπώνουν μια διαφορετική εικόνα της διατροφής στην Ελλάδα. Την ίδια ώρα, η στέγαση και τα ενοίκια απορροφούν ολοένα μεγαλύτερο μέρος του οικογενειακού προϋπολογισμού. Η ανάλυση του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ), με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής στις 16 Οκτωβρίου, καταγράφει τις σημαντικές μεταβολές στις δαπάνες και στις αγοραστικές επιλογές των Ελλήνων από το 2008 έως το 2025.
Στα 25,7 δισ. ευρώ η ετήσια δαπάνη για είδη παντοπωλείου
Σύμφωνα με την επεξεργασία των πιο πρόσφατων στοιχείων της Έρευνας Οικογενειακών Προϋπολογισμών της ΕΛΣΤΑΤ από το ΙΕΛΚΑ, η συνολική ετήσια δαπάνη των ελληνικών νοικοκυριών για είδη παντοπωλείου εκτιμάται σε περίπου 25,7 δισ. ευρώ, λαμβάνοντας υπόψη όλα τα σημεία πώλησης. Το μεγαλύτερο μέρος του ποσού αφορά τρόφιμα, για τα οποία δαπανώνται περίπου 18,1 δισ. ευρώ ετησίως. Επιπλέον, περίπου 1 δισ. ευρώ κατευθύνεται σε μη αλκοολούχα ποτά και 1,6 δισ. ευρώ σε αλκοολούχα ποτά. Σημαντική είναι και η συμμετοχή των μη διατροφικών προϊόντων. Τα είδη οικιακής φροντίδας αντιστοιχούν σε δαπάνη περίπου 1,7 δισ. ευρώ, ενώ τα προϊόντα προσωπικής φροντίδας αντιπροσωπεύουν περίπου 2,3 δισ. ευρώ. Η εκτίμηση των 25,7 δισ. ευρώ αφορά αποκλειστικά τις αγορές των ελληνικών νοικοκυριών. Δεν συνυπολογίζεται η πρόσθετη κατανάλωση των ξένων επισκεπτών, η οποία, σύμφωνα με μια αρχική εκτίμηση, ενδέχεται να ξεπερνά τα 1,5 δισ. ευρώ, με βάση περίπου 40 εκατομμύρια επισκέπτες στη χώρα.
Οι μεγάλες αλλαγές στις διατροφικές επιλογές των Ελλήνων
Πέρα από τις χρηματικές δαπάνες, ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν οι ποσότητες των προϊόντων που αγοράζουν τα νοικοκυριά. Η σύγκριση των στοιχείων του 2025 με το 2008 και το 2015 αποκαλύπτει σημαντικές μετατοπίσεις μεταξύ διαφορετικών κατηγοριών τροφίμων.
Ψωμί, δημητριακά και ζυμαρικά
Οι αγορές ψωμιού και αρτοσκευασμάτων έχουν μειωθεί κατά 12,3% σε σχέση με το 2008. Αντίθετα, οι ποσότητες δημητριακών αυξήθηκαν κατά 32,3% και των ζυμαρικών κατά 10,3%. Η εξέλιξη αυτή υποδηλώνει ότι οι μεταβολές στις αγορές δεν αφορούν απαραίτητα έναν συνολικό περιορισμό των συγκεκριμένων τροφίμων, αλλά και αλλαγές στις επιλογές των καταναλωτών μεταξύ διαφορετικών προϊόντων.
Λιγότερο μοσχάρι, περισσότερα πουλερικά
Στις ζωικές πρωτεΐνες καταγράφονται ορισμένες από τις μεγαλύτερες διακυμάνσεις της περιόδου. Σε σύγκριση με το 2008, οι αγοραζόμενες ποσότητες βόειου κρέατος έχουν μειωθεί κατά 29,2%, ενώ τα αλλαντικά εμφανίζουν πτώση 35,4%. Οι αγορές ψαριών είναι μειωμένες κατά 14,6% και των θαλασσινών κατά 37,2%. Στον αντίποδα, τα πουλερικά κερδίζουν έδαφος, με αύξηση 31,9%. Η μέση ετήσια ποσότητα που αγοράζεται ανά άτομο φτάνει πλέον τα 16,9 κιλά. Η εικόνα αποτυπώνει μια σαφή ανακατανομή των αγορών μεταξύ διαφορετικών πηγών ζωικής πρωτεΐνης, χωρίς τα στοιχεία από μόνα τους να αποκαλύπτουν αν η μεταβολή οφείλεται κυρίως στις τιμές, στις προτιμήσεις ή σε άλλους παράγοντες.
Οι αλλαγές στα γαλακτοκομικά και στα αυγά
Σημαντικές διαφοροποιήσεις καταγράφονται και στις αγορές γάλακτος και γαλακτοκομικών προϊόντων. Οι ποσότητες πλήρους νωπού γάλακτος έχουν υποχωρήσει κατά 42,5% σε σχέση με το 2008, ενώ το συντηρημένο γάλα εμφανίζει μείωση 60%. Αντίθετα, το γάλα χαμηλών λιπαρών παρουσιάζει αύξηση 38% και το γιαούρτι 31%. Στις καταναλωτικές επιλογές έχουν επίσης προστεθεί τα φυτικά ροφήματα που χρησιμοποιούνται ως εναλλακτικές λύσεις του γάλακτος. Αξιοσημείωτη είναι και η άνοδος των αυγών, με τις αγοραζόμενες ποσότητες να έχουν αυξηθεί κατά 66,6% σε σύγκριση με το 2008.
Η μεγάλη υποχώρηση του ελαιολάδου
Ανάμεσα στα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα της έρευνας βρίσκεται η μείωση στις αγορές ελαιολάδου. Οι ποσότητες που αγοράζουν τα ελληνικά νοικοκυριά εμφανίζονται μειωμένες κατά 34,8% έναντι του 2008 και κατά 40,2% σε σχέση με το 2015. Η συγκεκριμένη μεταβολή δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά στην άνοδο των τιμών ή σε αλλαγή διατροφικών προτιμήσεων. Για την ερμηνεία της απαιτείται να συνεκτιμηθούν η εξέλιξη του κόστους, οι αγοραστικές δυνατότητες και οι αλλαγές στις συνήθειες των καταναλωτών.
Φρούτα, λαχανικά και όσπρια
Η εικόνα στις φυτικές τροφές είναι μικτή. Οι ποσότητες φρούτων έχουν μειωθεί κατά 8,9% από το 2008, ενώ τα λαχανικά παραμένουν σχεδόν σταθερά, με οριακή αύξηση 1%. Τα όσπρια εμφανίζουν αύξηση 23,5% και οι ξηροί καρποί 11%, ενώ οι αγορές πατάτας έχουν υποχωρήσει κατά 24,2%. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι μεταβολές δεν ακολουθούν ενιαία κατεύθυνση σε όλες τις κατηγορίες φυτικών τροφίμων.
Λιγότερη ζάχαρη, περισσότερα έτοιμα γεύματα
Αλλαγές καταγράφονται και στα προϊόντα που συνδέονται με γλυκές γεύσεις και στην κατανάλωση έτοιμων τροφίμων. Οι αγορές ζάχαρης έχουν μειωθεί κατά 53,5% σε σχέση με το 2008. Την ίδια περίοδο, το μέλι και οι μαρμελάδες εμφανίζουν αύξηση 68,9%, οι σοκολάτες 9,3% και τα παγωτά 20,2%. Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η μεταβολή στα έτοιμα γεύματα. Από μόλις 0,24 κιλά ανά άτομο το 2015, οι αγοραζόμενες ποσότητες έφτασαν τα 3,34 κιλά το 2025. Η αύξηση αυτή συμβαδίζει με την ενίσχυση της παρουσίας των έτοιμων γευμάτων στις αγορές των νοικοκυριών και ενδέχεται να συνδέεται με την αναζήτηση πιο γρήγορων και πρακτικών λύσεων για την καθημερινή διατροφή. Ωστόσο, τα στοιχεία δεν αρκούν για να απομονώσουν τους παράγοντες που οδήγησαν σε αυτή τη μεταβολή.
